கலிங்கக் கோயில் கட்டடக் கலை - பகுதி 1

 நாகரம், திராவிடம், வேசரம் ஆகிய மூன்று அடிப்படை பாணிகளைத் தவிர, கலிங்கப் பாணி கட்டடக்கலை தனித்துவமான பாணியாாக உள்ளது. கர்நாடகாவின் பெல்லாரி மாவட்டத்தில் உள்ள அம்ருதேஸ்வர் சிவன் கோவிலின் முகமண்டபத்தில் உள்ள பொஆ 1231 ஆண்டு சேவுன மன்னன் சிங்கணனின் தூண் கல்வெட்டில், நாகர, வேசர மற்றும் திராவிட பாணிகளுடன் கலிங்கப் பாணி இருப்பதற்கான குறிப்பு உள்ளது. இந்தக் கட்டக் கலையின் தனித்துவமான அம்சங்களைக் கண்டு, இதை பெர்குசன் முதலிய அறிஞர்கள்  கலிங்க பாணி என்று அழைத்தனர்.  

6-7 ஆம் நூ முதல் கலிங்கக் கோயில்கள் முறையாக கிடைத்தாலும், 2-3 நூ முதலே அந்த ஆலயக்கலை இருந்ததற்கான சில சான்றுகள் உள்ளன. இவை ஏகமார புராணம், கபில சம்ஹிதை முதலிய நூல்கள், சில இடங்களில் கண்டுபிடிக்கப்பட்ட சிறு கோயில்கள் ஆகியவற்றில் காணப்படுகின்றன.. கி.பி 6 - 7 ஆம் நூ இருந்து கி.பி 13 ஆம் நூ வரை கலிங்க பாணி பரிணாம வளர்ச்சி அடைந்தது.

விஷ்ணு புராணம், கருட புராணம், அக்னி புராணம், பவிஷ்ய புராணம், பிருஹத் சம்ஹிதை, மத்ஸ்ய புராணம், சுக்ரநீதி போன்ற புராண நூல்களும், புவன பிரவேசம், புவன பிரதீபம் போன்ற கட்டிடக்கலை நூல்களும் கலிங்கக் கோயில்களின் பெயரிடல், அவற்றின் பாகங்கள், திசை நோக்கு, வடிவியல் விவரங்கள், சிற்ப வரையறைகள், அலங்கார வகைகள் மற்றும் அவை அமையும் இடங்கள் போன்றவற்றைப் பற்றிய விவரங்களை வழங்குகின்றன. இந்த தகவல்களைத் தொகுத்து கலை வரலாற்றாசிரியர்கள் ஆங்கிலத்தில் மூன்று முக்கியமான நூல்களை எழுதியுள்ளனர்.  

கலிங்கக் கோயில்கள் ஒரிசாவின் சில்ப நூல்களில் தேவயதனம், கிருஹம், வாசம், தேவகுலம், தாமம் போன்ற பெயர்களால் அழைக்கப்படுகின்றன. 

(குறிப்பு: 1. ஒரிய மொழி கலைச்சொற்களில் வல்லினங்களின் சரியான உச்சரிப்பைத் தெரிவிப்பதற்காக அவற்றின் பின்னால் 1,2,3,4 ஆகிய எண்கள் இடப்பட்டுள்ளன. எகா க1 - क, க2 - ख, க3 - ग, க4 - घ. கலைச் சொற்கள் தேவநகரியிலும் அடைப்பு குறிகளுக்குள் தரப்பட்டுள்ளன.

குறிப்பு 2. 'அ' ஒசையில் முடியும் ஒரியக் கலைச் சொற்களைத் தமிழில் கையாள அவற்றுடன் 'ம்' சேர்க்கப்பட்டுள்ளது. எகா - தேவுல > தேவுலம்.)

விமான வகைகள்

கலிங்க விமானம் தேவுலம் (deul, देउल) என்று அழைக்கப்படுகிறது, அதன் வகைகள் மூன்று-  

• 1. ரேக2 தே3வுலம் (rekha deul, रेख देउल)

• 2. கா2க2ரா தே3வுலம் (khakhara deul, खाखारा देउल) 

• 3. பிடா4 தே3வுலம் (pidha deul, पिढा देउल) 

காகரா வகை விமானம் திராவிட பாணியின் சாலை விமானம் போன்றது. நாகர பாணியில் வலபி4 (valabhi) எனப் பெயர். பைதாள் கோயில், புவனேஸ்வர் படம் நன்றி: https://inditales.com/

காகரா = பூசணிக்காய். இவ்வகை விமானத்தின் மேல் உள்ள தலைப்புப் பகுதியின் வடிவத்தை வைத்து வந்த பெயர்.

காகரா வகை விமானம் சக்திக்கு உரியது. எண்ணிக்கையில் மிகவும் குறைந்தது.  

ரேக தேவுலம்
வளைகோட்டு (curvilinear) வடிவம். நாகர பாணியில் 'லதினா (latina)' எனப் பெயர். பண்ட தேவுலம் (Banda deul), புருலியா, மே.வ. படம் நன்றி: https://inditales.com/

ரேக தேவுலம் வட இந்திய கட்டடக் கலை மரபான நாகர மரபில் ரேக2 ப்ரஸாத, லதினா (latina) என்றும் அழைக்கப்படுகிறது. கீழிருந்து மேல் வரை ஒரே கோட்டில் (ரேகை) அமைந்திருப்பது. லதா = கொடி. கொடிப் பட்டைகளால் ஆனது.

கலிங்க பாணி ரேக தேவுலம், நாகர பாணி லதினா இரண்டுமே வளைகோட்டு வடிவம் உடையவை என்றாலும் ஒரு வேறுபாடு உண்டு. நாகர பாணி லதினாவின் வளைவு கருவறைக்கு சற்று  மேலேயே தொடங்கி விடும். கலிங்க பாணி ரேக தேவுலம் நேர்க்கோடாகவே தொடர்ந்து உச்சிக்கு அருகில் வளையத் தொடங்கும். 

பிடா வகை - பிரமிட் வடிவம்
நாகர பாணியில் 'ப2ம்சன (phamsana)' எனப் பெயர்.
பாஸ்கரேஸ்வரர் கோயில், புவனேஸ்வர்
படம் நன்றி: https://inditales.com/

ரேக, பிடா வகை விமானங்கள் சிவன், திருமாலுக்கு உரியவை. 

ரேக தேவுலத்தின் தரை உள் வடிவம் சதுரமாகவும், பிடா வின் தரை உள் வடிவம் சதுரமாகவோ செவ்வகமாகவோ இருக்கும். 

பிடா வகை சில கோயில்களில் மேற்கண்டவாறு கருவறையை உள்ளடக்கிய விமானமாக இருந்தாலும், பொதுவாக ரேக வகை விமானத்தின் முன் அமையும் மண்டபங்களாகவே உள்ளன.

விமானத்தின் முன் அமையும் மண்டபங்கள்

1. ஜக3மோஹனம் (jagamohana, जगमोहन)

ரேக விமானத்தை அடுத்து அமைவது. மக்கள் தரிசனத்திற்காக கூடுமிடம். இவை இரண்டிற்கும் இடைப்பட்ட பகுதி கபிலி (kapili, कपिलि) (அந்தராளம்) எனப்படும். 

ரேக சிகரத்தை மணமகனாகவும், பிடா சிகரத்தை மணப்பெண்ணாகவும் கலிங்கக் கலைஞர்கள் குறிப்பிடுவர்.

பெரிய கோயில்களில் வழிபாட்டுத் தேவைகளுக்காக இன்னும் இரண்டு மண்டபங்கள் அமையலாம். இவையும் பிடா வகையைச் சார்ந்தவையே. அடுத்தடுத்த பிடா வடிவங்கள் உயரத்தில் குறைந்து காணப்படும்.  

2. நாட மந்திரம் (nata mandira, नाट मन्दिर)

திருவிழா மண்டபம் (Festive hall). தேவதாசிகள் நடனம் ஆடுவதற்கான இடம். அதற்கான மேடை உடையது.10- 11 ஆம் நூற்றாண்டில் சோமவம்ஷி, கங்க மன்னர்கள் தேவதாசி முறையை அறிமுகப்படுத்தியதற்குப் பின் இவ்வகை மண்டபங்கள் கட்டப்படலாயின.

3. போ4க மண்டபம் (Bhoga mandapa, भोग मन्डप)

படையல் மண்டபம் (Hall of offering). பக்தர்களுக்கு வழங்கப்படும் பிரசாத உணவு இறைவனுக்கு அர்ப்பிக்கப்படும் இடம்.

ரேக விமானம், மூன்று மண்டபங்கள் ஆகிய மேற்கண்ட நான்கு கட்டடங்களும் தனித்தனியானவை. ஆனால் ஒரே நேர் கோட்டு அச்சில் அமைந்து ஒரு மலைத்தொடரின் நான்கு சிகரங்கள் போன்ற தோற்றத்தை தருபவை. 

1. ரேக தேவுலம். 2. ஜக மோஹனம். 3. நாட மந்திரம். 4. போக மண்டபம்
படம் நன்றி: sculpturepedia.com

(படம் நன்றி: https://www.rachnakar.com/indian-temple-architecture-odisha-style/)

இது கால வரிசையும் ஆகும். தொடக்கத்தில் ரேக தேவுலம் மட்டுமே இருந்தது. பின்னர் அதனுடன் ஜக மோஹனம் இணைந்தது. பிற்காலத்தில் நாட மந்திரும், போக மண்டபமும் சேர்ந்தன.

இவற்றைச் சுற்றி மதில்கள், வாயில்கள் அமைந்தாலும் தென் இந்தியாவில் உள்ளது போல கோபுரங்கள் கலிங்கக் கட்டடக் கலையில் இல்லை. 

ரேக தேவுலத்தின் ரத வகைகள்

ரேக தேவுலத்தின் நான்கு பக்கங்கள் நெடுக்குப் பத்திகளாகப் பிரிக்கப்பட்டுள்ளன. இவை ரத2கம் (rathaka, रथक)  எனப்படும். ரதக த்திற்கு பகம் (paga, पग) என்றும் பெயர். கட்டுமான திட்டத்தில் ரதகம், மேற்பரப்பு தோற்றத்தில் பகம். (rathas on plan and pagas on elevation)

ரதகங்களின் எண்ணிக்கையை வைத்து ரேக தேவுலம் ஐந்து வகை -  ஏக ரத, திரி ரத, பஞ்ச ரத, சப்த ரத, நவ ரத.

• 1. ஏக ரத - சமமான பத்திகள் இல்லாத பக்கங்களைக் கொண்ட வடிவம். 

• 
  

• 2. திரி ரத (tri-ratha) - 3 ரதகங்கள்

• • நடு ரதகம் - ராஹா பகம் (raha paga, राहा पग) - 1
  • மூலை ரதகம் - க1னிக1 பகம் (kanika paga, कनिक पग) - 2

திரி ரதம் - 1, 3 - கனிக. 2 - ராஹா
(This and the next two plans below: By Tangopaso - Own creation, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=20772311)

திரி ரதம் - 1, 3 - கனிக. 2 - ராஹா

• 3. பஞ்ச ரதம்  (pancha ratha) - ஐந்து ரதகங்கள். 

• • நடு ரதகம் - ராஹா பகம் - 1
  • மூலை ரதகம் - க1னிக1 பகம் - 2
  • இவற்றுக்கு இடையில் உள்ள ரதகம் - அனுரதம்’ (anuratha, अनु रथ) - 2

பஞ்ச ரதம் - 1, 5 - கனிக. 3- ராஹா, 2,4 - அனுரத

பஞ்ச ரதம் - 1, 5 - கனிக. 3- ராஹா, 2,4 - அனுரத
அனந்த வாசுதேவர் கோயில், 
(Radosław Botev, CC BY 3.0 PL <https://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/deed.en>, via Wikimedia Commons)

• 4. சப்த ரதம்  (saptha ratha)- ஏழு ரதகங்கள். 

• • நடு ரதகம் - ராஹா - 1
  • மூலை ரதகம் - க1னிக1 - 2
  • மூலை கனிக வை அடுத்து - அனுரதம் - 2
  • ராஹா வை அடுத்து - அனு ராஹா (anu raha, अनुराहा) - 2

சப்த ரதம்
1,7 - கனிக. 4 - ராஹா. 2,6 - அனுரத. 3,5 - அனுராஹா

சப்த ரதம்
1,7 - கனிக. 4 - ராஹா. 2,6 - அனுரத. 3,5 - அனுராஹா
(PC: Kevin Standage, https://kevinstandagephotography.wordpress.com/2020/04/12/lakheswara-temple-bhubaneswar-odisha/?blogid=87632337&blogsub=confirming#jp-carousel-2145)

• 5. நவ ரதம் - (nava ratha) - ஒன்பது ரதகங்கள். 

• • நடு ரதகம் - ராஹா - 1
  • மூலை ரதகம் - கனிக - 2
  • மூலை கனிக பகத்தை அடுத்து - பரிகனிக பகம் (pari kanika paga, परिकनिक पग)
  • அதை அடுத்து அனுரதம் - 2
  • நடு ராஹா பகத்தை அடுத்து - அனு ராஹா - 2

சிற்பக் கலை நூல்கள் இவ்வகைகளை வர்ணங்களுடன் ஒப்பிடுகின்றன. திரி ரத - சூத்திரன், பஞ்ச ரத - வைசியன், சப்த ரத - சத்திரியன், நவ ரத - பிராமணன். 

ரேக தேவுலத்தின் பாகங்கள்

கீழிருந்து மேலாக ரேக தேவுலம், பிடா தேவுல இரண்டுமே மூன்று அங்கங்களைக் கொண்டவை -

1. பா3ட3ம் (bada, बाड) - கருவறையை உள்ளடக்கிய கீழ்ப்பகுதி
2. க3ண்டி3 - (gandi, गन्डी) கருவறைக்கு மேல் உள்ள பகுதி
3. மஸ்த1க1ம்- (mastaka, मस्तक) தலைப் பகுதி

ரேக தேவுலத்தை மனித உருவத்தோடு ஒப்பிட்டு பாடத்தைக் கால்களாகவும், கண்டியை உடலாகவும், மஸ்தகத்தைத் தலையாகவும் கூறுவர்.

குறுக்குவெட்டுத் தோற்றத்தில் பாடமும் கண்டியும் சதுரம், மஸ்தகம் வட்டம்

இவை தவிர பிற்கால கட்டுமானங்களில் பிஷ்டம் (pishta, पिश्ट) என்ற மேடையும் நான்காவது அங்கமாக இடம் பெறத் தொடங்கியது.

ரேக விமான பாகங்கள்
படம் நன்றி: sculpturepedia.com

1. பிஷ்டம் (pishta, पिश्ट)

ஜகதி என்றும் பெயர். மேடை. இருக்கலாம், இல்லாமலும் இருக்கலாம். இது கங்கர்கள் (11-15 ஆம் நூற்றாண்டு) காலத்தில்தான் அமையத் தொடங்கியது. இது ரேக தேவுலம், பிடா தேவுலம் இரண்டிற்கும் பொதுவானது. 

2. = பா3ட3ம் (bada, बाड)   

கீழ்ப்பகுதி. நாகர பாணியில் மண்டோவரா (mandovara) என்று பெயர். இது கீழிருந்து மேலாக கீழ்க்கண்ட பகுதிகளை உடையது 

1. பா1பா4கம் (pabhaga, पाभाग)- அதிட்டானப் பகுதி (பா - பாதம்). 
2. ஜாங்க4ம் (jangha, जान्घ)  - பித்திப் பகுதி - சுவர் - (ஜாங்க - கால்) 
3. ப3ரண்ட3ம் (baranda, बरन्ड) - ப்ரஸ்தரப் பகுதி.

மேற்கண்டது திரி அங்க (மூவங்க) பாடம். பிற்காலத்தில் கோயில்கள் உயரமான போது ஜாங்கம் மூன்று பாகங்களாகப் பிரிந்து பஞ்சாங்க (ஐந்து அங்க) பாடம் உருவாகியது.

• மேலே ‘உபர ஜாங்கம்' (upara jangha, उपर जान्घ)
• கீழே ‘தல ஜாங்கம்’ (tala jangha, तल जान्घ)
• இடையில் ‘பாந்தனா’ (bandhana, बान्धना). 

பாபாகம்

பஞ்ச கர்மா என்னும் ஐந்து உறுப்புகள்கொண்டது. அவை கீழிருந்து மேலாக

1. கு2ரம் ((Khura, खुर) - அடிபகுதி இதில் சிற்பங்கள், அலங்காரங்கள் அமைவதுண்டு.
2. கும்ப4ம் - Kumbha, कुम्भ) - குடம். மங்களச் சின்னம்
3. ப1ட1ம் - Pata, पट- தட்டையான நடுப் பகுதி
4. கனி - Kani, कनी) -  கூரிய விளிம்பாகக் குவியும் பகுதி,
5. ப3சந்த1ம் - Basanta, बसन्त)- தட்டையான மேல் பகுதி

பாபாகம் தொடக்கத்தில் மூன்று உறுப்புகளை கொண்டிருந்தது. இடைக் காலத்தில் நான்கு உறுப்புகளைக் கொண்டதாகியது. இறுதியாக ஐந்து உறுப்புகளுடன் திகழத் தொடங்கியது.

வலதுபுறம் ராஜாராணி கோயிலின் பாபாகம்

பரண்டம்

பரண்டத்தில் 7 முதல் 10 உறுப்புகள் வரை உண்டு. அவை  கீழிருந்து மேலாக.

• குரம் ((Khura, खुर)
• பத்மம் (Padma, पद्म)
• இடையில் மாறி மாறி ப1டி1 (Pati, पटी), கனி (Kani, कनी) உறுப்புகள் (படி , கனி, படி, கனி  போல)
• பசந்தம் - (Basanta, बसन्त)

இவற்றில் குரம், படி, கனி, பசந்தம் ஆகியவை பாபாக த்தில் காணப்படும் குரம், படம், கனி, பசந்தம் போன்றவையே, பத்மம் எனும் தாமரை வடிவம் கொண்ட வரி பாபாக த்தின் கும்ப த்திற்கு பதிலாக  அமைகிறது.

பரண்டம் தொடக்கத்தில் ஒரு உறுப்புடன் இருந்து பிற்காலத்தில் 7 முதல் 10 உறுப்புகள் வரை பெறத் தொடங்கியது.

3. க3ண்டி3 (gandi, गन्डी) 

உடல் - மேற்பகுதி.

ரேக தேவுலத்தில் கண்டியின் மூலை 'ரதக'மான 'கனிக பகம்', 'பூமி அம்லா (bhoomi amla, भूमि अम्ला)' எனப்படும் சக்கரங்களால் மேல்-கீழ் தளங்களாகப் பிரிக்கப்பட்டுள்ளன. பூமி அம்லாக்கள் நெல்லிக்காயைப் போன்ற  சுளை வடிவத்தைப் பெற்றிருப்பதால் இந்தப் பெயர். இரு 'பூமி அம்லா' க்களுக்கு இடைப்பட்ட பகுதி 'பூமி'. 

பூமி அம்லாக்களும் பூமிகளும்
(படம் நன்றி: indiancolumbus.blogspot.com)

கஜுராஹோவின் கந்தாரியா மகாதேவர் கோயிலில் காணப்படும்  'அங்க சிகரம்' எனும் குறு விமானங்களை கண்டியில் இணைக்கும் சந்தேல பாணி புவனேஸ்வரின் ராஜா ராணி கோவிலில் பரிசோதிக்கப்பட்டது. 

ராஜா ராணி கோயில் , புவனேசுவரம்
(Thamizhpparithi Maari, CC BY-SA 3.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0>, via Wikimedia Commons)

இந்தக் கூட்டு வடிவம் ஒடியா பாணி விமானத்தின் பிரம்மாண்டத்தையும் அழகையும் பாதித்ததால் அம்முறை கைவிடப்பட்டது, ஆனால் பத்திகளின் மேல் அலங்காரங்களாக அங்க சிகரங்கள் தொடர்ந்தன.

பி3ஸம (bisama, बिसम) - கண்டியின் உச்சிப் பகுதி. இது கண்டியை முடித்து மூடுகிறது.

4. மஸ்த1க1ம் (mastaka) - (தலை) 

அம்லா, கலசம் முதலியவை அடங்கிய தலைப் பகுதி- . மேல் உள்ள படத்தைப் பார்க்க

மஸ்தக உறுப்புகள் கீழிருந்து மேலாக -  

• பே3கி1 (बेकि)- கிரீவப் பகுதி. பிசம த்தின் மீது உள்ள உள்ளொடுங்கிய வட்ட பாகம்.
• அம்லா(amla, अम्ला) - வட்டமான, நெல்லிக்காய் போன்ற வெளிப்புறம் உடைய தட்டையான உறுப்பு.
• க2பு1ரி (khapuri, खपुरी) (மண்டை ஓடு)/ சந்த்ரிகா (candrika) - தட்டையான மணி போன்ற வடிவம் கொண்ட உறுப்பு.
• அம்லசரிகா - சிறு அம்லா
• கலசம் (kalasa,कलश) - கலசம்.
• ஆயுதம் (ayudha, आयुध) - உள்ளுறை தெய்வத்தின் சின்னம். இது இறுதி மேல் உறுப்பு. சிவன் கோயிலில் திரிசூலம், திருமால் கோயிலில் இதில் துவஜம் எனும் கொடி கட்டப்பட்டிருக்கும்.

புவனேசுவரம் முக்தசுவரர் கோயிலின் மஸ்தகம்
படம் நன்றி: Mike Prince from Bangalore, India, CC BY 2.0 <https://creativecommons.org/licenses/by/2.0>, via Wikimedia Commons

முட (muda, मुड)

முட = மூடி. உயரமான பிற்கால ரேக தேவுலங்களில் ஓங்கி உயர்ந்து செல்லும் கட்டடத்தின் உறுதியைக் காக்க கருவறையின் மீது கட்டடத்தின் பக்கங்கள் எதிர்ப் பக்கங்களுடன் இரும்பு கம்பிகளினால் இணைக்கப்பட்டன. கருவறை மீது விதானம் போல் அமைந்த இந்த அமைப்பு 'கர்ப்ப முட' எனப்படும். கண்டியின் நடுவில் அதே போன்ற 'ரத்ன முட' எனும் இன்னொரு விதான அமைப்பு நிறுவப்பட்டது. லிங்கராஜர் கோயில் போன்ற மிக உயரமான தேவுலங்களில் ரத்ன முடவிற்கு மேல் கூடுதலாக ஒரு முட வும் உண்டு.

பிடா தேவுலம்

இதன் பிஷ்டமும், பாடமும் ரேக தேவுலத்தில் இருப்பது போன்றதே. மேல் இரண்டு பாகங்களான கண்டி யும் மஸ்தகமும் வேறுபடும்.

பிடா தேவுலத்தின் கண்டி பிரமிட் வடிவம் கொண்டது. அது வரிசையாக படிகள் போன்று அமைந்த பிடா எனும் பலகைகளால் ஆனது. பிடா க்கள் மேலே செல்லச் செல்ல  அளவில் சிறுத்து பிரமிட் வடிவம் உண்டாகிறது. உச்சி பிடா அடிப் பிடாவில் பாதி அளவு இருக்கும். பிற்காலக் கோயில்களில் பிடா க்கள்  'போடலம் (potala, पोटल)' என்னும் தொகுதிகளாகப் பிரிக்கப்பட்டு உள்ளன.  'க1ண்டி2 (kanti, क्न्टी) எனும் சிறு செங்குத்துச் சுவர்கள் 'போடல' க்களை பிரிக்கின்றன. (கண்டி = கழுத்து).

பிடா தேவுலத்தின் பாகங்கள்
(from 'World Heritage Series KONARAK' published by ASI)

பிடா தேவுலத்தின் மஸ்தகத்தில் பேகி க்கும் அமலா விற்கும் இடையில் ஒரு பெரிய மணி போன்ற ‘க4ண்டா1’ (ghanta, घण्टा) என்ற அமைப்பு அதன் மீது 'அம்லா பேகி' (amla beki, अम्ला बेकी) என்ற உள்ளொடுங்கிய வட்ட அமைப்பு ஆகிய இரு கூடுதல் அமைப்புகள் இருக்கும். 

இரு மஸ்தகங்கள்
லிங்கராஜர் கோயில், புவனேஸ்வரம்
SaileshPatnaik, CC BY-SA 4.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0>, via Wikimedia Commons

காகரா தேவுல்

காகரா தேவுலத்தின் பிஷ்டம், பாடம், ஜாங்கம் ஆகியவை மற்ற இரு வடிவங்களில் உள்ளதை போன்றதே. காகரா தேவுலம் செவ்வக வடிவம் உடையது. மஸ்தகத்தில் திராவிட கட்டடக் கலையின் சாலை வடிவச் சிகரம் போன்ற காகரா என்னும் பாகம் உடையது. அதன் மீது சிறு அம்லாக்களும் கலசங்களும் அமைகின்றன.

காகரா தேவுலம் - வைதாள் டேவுலம் புவனேசுவரம்
(Nayansatya, CC BY 3.0 <https://creativecommons.org/licenses/by/3.0>, via Wikimedia Commons)

கோயில்களின் திசை நோக்கு

பெரும்பாலான கோயில்கள் கிழக்கு நோக்கி இருந்தாலும், மேற்கு, தெற்கு, வடக்கு ஆகிய திசைகளை நோக்கிய கோயில்களும் உண்டு.

காண்க: கலிங்கக் கோயில் கட்டடக் கலை - பகுதி 2

உசாத் துணை:

Bhubaneswar; by Debala Mitra; 6th Ed; 1996; Published by ASI

Dr. Laxmikanta Mishra - Evolution of temple architecture in orissa

Temples in India - Origin and developmental stages; S. P. Gupta, S Vijayakumar

https://puratattva.in/kalinga-temple-architecture/

https://www.odishantemples.com/p/odishan-temple-architecture.html

Evolution of Temple Architecture in Orissa; Dibishada Brajasundar Garnayak; Orissareview; Nov-2007;Pages55-59

மாற்றுப் பெயர்கள்

பத்ர தேவுலம்  (bhadhra deul, ), முக2 மண்டபம் (mukha mandapa, मुख मन्डप), முக2 சாலை (mukha sala, मुख साला) என்ற பெயர்களும் உண்டு.

ரதகம் லதா (lata), சிருங்கா (shringa) என்றும் அழைக்கபடும்.

ராஹா பகம் (raha paga, राहा पग)/bhadra

க1னிக1 பகம் (kanika paga)/karNa  

பிஸம - விஸம, க1ண்ட2 (kantha, कण्ठ)

பரண்டம் - வரண்ட, வரண்டிகா என்ற பெயர்களும் உண்டு.

பாபாகம் - வேதி பந்தம் (vedi bandha), அதிஷ்டானம்